14:32 20/03/2012
Cỡ chữ

Huyện Lý Sơn, tên dân gian gọi là Cù Lao Ré, nằm về phía đông bắc tỉnh Quảng Ngãi, cách đất liền 15 hải lý, có diện tích gần 10km2, gồm hai đảo: Đảo lớn (Cù lao Ré) và đảo nhỏ (Cù lao Bờ Bãi). Ở phía đông Cù lao Ré còn có hòn Mù Cu, là một bãi đá nhô cao trên mặt biển. Đến Lý Sơn, chúng ta không chỉ được khám phá nền văn hóa Sa Huỳnh, Chăm-pa đã từng có mặt từ mấy chục thế kỷ trước mà còn tìm hiểu một bảo tàng về Hoàng Sa, với những di tích, hiện vật quý - những bằng chứng khẳng định chân lý duy nhất đúng: Quần đảo Hoàng Sa là máu thịt, là chủ quyền lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc Việt Nam… 

Toàn cảnh đảo Lý Sơn

Theo sử sách ghi lại, Lý Sơn là một vùng đất cổ, có cư dân sinh sống cách đây khoảng 3.000 năm. Những di sản trong lòng đất đã được khai quật, cùng với vết tích văn hóa trên mặt đất, cho thấy cư dân thời tiền sử thuộc nền văn hóa Sa Huỳnh đã cư trú trên đảo này. Họ đã để lại trong khu cư trú bộ di vật được khai quật, bao gồm các công cụ canh tác nông nghiệp và chế biến nông sản như: cuốc đá, rìu đá, chày nghiền, bàn nghiền…

Tiếp theo nền Văn hóa Sa Huỳnh là Văn hóa Chăm - pa, với những di sản vật thể được khảo cổ học phát hiện từ trong lòng đất; cùng với những dấu ấn hết sức đậm nét dễ nhận ra trong đời sống tâm linh của cư dân trên đảo, những vị thần linh được người Chăm tôn thờ như Siva, Uma… Sau này, người Chăm dần được Việt hóa và hòa huyết cùng cư dân Việt trên đảo, nên đã sùng kính và lập đền thờ, với tên gọi như: Ngu Man Nương Nương và Thiên Y - a - na. Những di tích về văn hóa Chăm - pa đang còn hiện hữu trên đảo là miếu Bà Lồi, chùa Hang, dinh Bà Trời, Giếng Vuông… 

Song, đậm nét nhất, để lại nhiều dấu ấn nhất đấy là Văn hóa Việt. Cách đây khoảng 400 năm, cư dân Việt đến Lý Sơn khai khẩn. Theo sử sách, họ là những ngư dân vùng An Hải, Sa Kỳ của các huyện Bình Sơn và Sơn Tịnh (Quảng Ngãi). Phổ hệ của các dòng họ ghi lại rằng: 15 vị tiền hiền của 15 dòng họ lớn, vào năm Mậu Thân 1609, đời Vua Lê Kinh Tông (Hoàng Định thứ 9) di cư ra đảo, phân chia thành hai khu vực. Ở phía tây đảo có bảy dòng họ gồm: Phạm Quang, Phạm Văn, Võ Xuân, Võ Văn, Lê, Nguyễn và Đặng. Bảy vị tiền hiền khai phá vùng đất này và lập nên xã Lý Vĩnh, thời nhà Nguyễn gọi là phường An Vĩnh. Ở phía đông đảo có tám dòng họ là: Nguyễn, Dương, Trương, Trần, Võ, Nguyễn Đình, Nguyễn Văn và Lê, lập nên xã Lý Hải, mà trước đây thời Nguyễn gọi là phường An Hải.

Cũng xuất phát từ thời điểm này, lịch sử mở ra một chương mới, đấy là việc chính quyền các triều đại phong kiến Việt Nam đã tiến hành mở mang bờ cõi ra hướng biển, mà tiêu biểu là từ đời Gia Long và Vương Triều Nguyễn, đã cử các đội thuyền đến các quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và một số đảo ở phía Nam để khai thác sản vật, xác lập chủ quyền. Những di tích dày đặc trên đảo, có thể bắt gặp ở nhiều lĩnh vực của đời sống, có mặt ở hầu hết các vùng cư dân cư trú.

Cùng với hệ thống các di tích vật thể dày đặc, hầu như còn nguyên vẹn, Lý Sơn còn một hệ thống di sản văn hóa phi vật thể truyền thống đặc hữu vô cùng phong phú, được lưu giữ trong phong tục, tập quán, tín ngưỡng, lễ hội, văn học dân gian, văn hóa ẩm thực và các nghề thủ công… Tất cả những di sản này đều gắn liền với cuộc đấu tranh với thiên nhiên, đấu tranh với giặc cướp biển, gắn liền với truyền thống dựng đảo và giữ đảo, khai thác và bảo vệ chủ quyền hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của tiền nhân thủa trước. Hiện nay, Lý Sơn có ba xã là An Hải, An Vĩnh (ở đảo lớn) và An Bình (ở đảo bé), có dân số gần 20.000 người. 

Trong số sử sách ghi chép về Lý Sơn, tài liệu được xác định sớm nhất viết về hòn đảo này, theo Tiến sĩ Nguyễn Đăng Vũ - Phó giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch, Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Quảng Ngãi, đó là “Toản tập Thiên Nam Tứ Chí Lộ Đồ Thư” của Đỗ Bá, gồm có bốn quyển. Trong quyển một có một bản đồ vẽ vùng phủ Quảng Nghĩa và phủ Thăng Hoa, đã gọi Cù Lao Ré là Du Trường Sơn. Sách viết “…Sa Kỳ hải môn ngoại hữu nhất sơn, sơn thượng đa sản mộc, danh Du Trường, hữu tuần…”, nghĩa là “…Ở phía cửa biển Sa Kỳ, có một núi, trên núi có nhiều sản mộc, tên là núi Du Trường (Du Trường-chữ Hán có nghĩa là cây Dầu), có đặt quan tuần sát”. Theo nhận định của các nhà sử học, tài liệu này được Đỗ Bá viết vào năm 1630 hoặc 1653.

Lần giở những tài liệu lịch sử, thì vào năm 1402, nhà Hồ đem quân đánh Chăm-pa, tiến vào vùng đất Chiêm Động và Cổ Lũy Động. Vua Chăm - pa là Ba Đích Lại (Jaya Somhavarman V) ký hiệp ước nhường vùng đất Chiêm Động và Cổ Lũy Động cho Hồ Quý Ly. Nhà Hồ chia vùng đất này thành bốn châu: Thăng, Hoa, Tư, Nghĩa. Hai châu Thăng, Hoa thuộc Quảng Nam. Hai châu Tư, Nghĩa thuộc Quảng Ngãi. Hai châu này nằm ở hai bờ Bắc-Nam sông Trà Khúc. Theo Giáo sư Diệp Đình Hoa, thì thời gian này đã có gia phả dòng họ người Việt ở trên đảo Lý Sơn.

Đến năm 1471, Vua Lê Thánh Tông đưa quân bình định phương Nam, sáp nhập một nửa vùng đất Chăm-pa vào lãnh thổ Đại Việt, đặt tên là Thừa Tuyên Quảng Nam, trải dài từ Nam đèo Hải Vân (Đà Nẵng) đến mũi Varella (Phú Yên), dựng đặt Thạch Bi trên đỉnh núi để phân định cương thổ. Đạo Thừa Tuyên Quảng Nam gồm ba phủ là: Thăng Hoa, Tư Nghĩa và Hoài Nhơn, mỗi phủ được chia làm ba huyện. Vùng đất Quảng Ngãi nằm trong phủ Tư Nghĩa, gồm ba huyện là Bình Sơn, Mộ Hoa và Nghĩa Giang. Đảo Lý Sơn thuộc sự quản lý của huyện Bình Sơn, phủ Tư Nghĩa.

Đến thời các Chúa Nguyễn, đảo Lý Sơn được gọi là Cù lao Ré, gồm có hai phường là An Hải và An Vĩnh. Triều Nguyễn Gia Long đặt Cù lao Ré là tổng Lý Sơn, gồm hai xã An Hải, An Vĩnh thuộc huyện Bình Sơn. Thời Pháp thuộc, vào năm 1931, đổi tổng Lý Sơn thành đồn Lý Sơn, trực thuộc Tuần Vũ Quảng Ngãi, còn có tên gọi là đồn Bang Tá. Cách mạng Tháng 8-1945 thành công, đảo Lý Sơn được gọi là tổng Trấn Thành.

Năm 1946, Ủy ban hành chính tỉnh Quảng Ngãi đổi tên tổng Trấn Thành thành xã Lý Sơn. Năm 1951 thực dân Pháp chiếm đóng đảo Lý Sơn, sáp nhập Lý Sơn vào địa giới hành chính của thị xã Đà Nẵng. Suốt từ năm 1954 đến năm 1975, chính quyền Sài Gòn chia đảo Lý Sơn làm hai xã là Bình Vĩnh và Bình Yến, thuộc quận Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Sau giải phóng miền Nam, nước nhà hoàn toàn thống nhất, Lý Sơn vẫn duy trì địa giới hành chính và tên gọi như cũ. Ngày 1.1.1993, huyện đảo Lý Sơn được thành lập theo Quyết định số 337 của Thủ tướng Chính phủ, gồm ba xã An Hải, An Vĩnh và An Bình. 

Dù trải qua nhiều biến cố thăng trầm của lịch sử, đặc biệt là trong hai cuộc chiến tranh giải phóng của dân tộc, song do Lý Sơn nằm xa đất liền, mang tính chất là một ốc đảo và là một hòn đảo khá yên bình, ít bị ảnh hưởng của chiến tranh tàn phá, nên các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể hầu như còn nguyên vẹn, được các dòng họ và nhân dân trên đảo giữ gìn, bảo tồn khá tốt.

Đây chính là những chứng cứ có giá trị khẳng định những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, góp phần vào chiến lược phát triển văn hóa-con người, giữ gìn và phát triển các các giá trị đạo đức truyền thống, phục hồi những định chế tốt đẹp của làng, xã cổ truyền, ổn định đời sống xã hội trên huyện đảo. Đồng thời, đây còn là cơ sở để các cơ quan chức năng xây dựng các dự án bảo tồn, tôn tạo các di sản văn hóa trên huyện đảo, góp phần giáo dục truyền thống oanh liệt dựng nước và giữ nước của tổ tiên cho muôn đời con cháu, nhân lên sức mạnh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Đặc biệt, phần lớn các di sản này đều gắn liền với việc khai thác và bảo vệ Hoàng Sa, Trường Sa - hai quần đảo không thể tách rời của dân tộc, mà tiền nhân đã đổ bao nhiêu xương máu giữ gìn. Các di tích đã và đang hiện hữu, cũng như các tài liệu đang còn được lưu giữ trong các dòng họ, khẳng định một chân lý duy nhất đúng: Hoàng Sa là máu thịt, là chủ quyền lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc Việt Nam.

 

(Theo Saigontoserco.com)

Đánh giá
Đánh giá của bạn sẽ được biên tập trước khi xuất bản
Họ và tên
(*)
Thư điện tử
(*)
Tiêu đề
Nội dung
(*)
Cùng chuyên mục
1.793 lượt xem - 15.10.2015 : 16:51p
3.018 lượt xem - 16.08.2013 : 14:59p
2.229 lượt xem - 22.07.2013 : 14:12p
2.971 lượt xem - 29.05.2012 : 11:46p
2.826 lượt xem - 29.05.2012 : 11:18p
Tin đọc nhiều
48.874 lượt xem - 14.12.2011 : 0:24p
24.014 lượt xem - 08.03.2012 : 10:58p
22.718 lượt xem - 07.03.2012 : 16:35p
21.980 lượt xem - 20.09.2012 : 8:27p
18.712 lượt xem - 14.12.2011 : 0:37p
16.230 lượt xem - 08.03.2012 : 11:09p